Blwyddyn y sŵn mewn chwaraeon merched

Yn ôl y sôn, mae'r blynyddoedd odrif, yn hytrach nag eilrif, ar y calendr - fel 2019 - yn rhai tawel.                     

Ond mae'r effaith sy'n cael ei chreu gan ferched yn y byd chwaraeon yng Nghymru, a'r diddordeb masnachol cynyddol, yn awgrymu y gallai eleni fod yn garreg filltir hynod bwysig. 

Yn draddodiadol, yn y blynyddoedd eilrif mae chwaraeon yn gwneud y sŵn mwyaf. Y blynyddoedd hyn yw pan mae pêl droed yn cynnal rowndiau terfynol Cwpan y Byd (y dynion) a'r Pencampwriaethau Ewropeaidd - 2018 a 2016 oedd y rhai diweddaraf. Mae'r Gemau Olympaidd yn digwydd mewn blynyddoedd eilrif - 2012, 2016 a'r nesaf yn 2020, ac mae Gemau'r Gymanwlad yn dilyn yr un patrwm. 

Mae gornest Cwpan Rygbi'r Byd (y dynion) yn cael ei chynnal mewn blynyddoedd odrif, fel yr un eleni, ond, yn gyffredinol, mae cylch dwy flynedd o amlygrwydd y flwyddyn eilrif yn rheoli. 

Ond gallai 2019 fod yn wahanol. Oherwydd mae disgwyl i chwaraeon merched wneud mwy o sŵn nag erioed wrth i'r merched frasgamu, yn llawn pwrpas, i ganol y llwyfan.

Womens Football

Ym mis Mehefin, mae gornest Cwpan Pêl Droed y Byd y merched yn cael ei chynnal yn Ffrainc mewn tymor pryd mae'r diddordeb yn y gêm wedi bod yn fwy nag erioed. Fis yn ddiweddarach, bydd Lerpwl yn croesawu Cwpan Pêl Rwyd y Byd, y gamp gyda'r cyfranogiad mwyaf o hyd ymhlith merched yn y DU, ac yn mwynhau ffocws cynyddol ar y lefelau elitaidd hefyd.

Yn anffodus, nid yw Cymru wedi llwyddo i gymhwyso ar gyfer y ddau dwrnamaint yma - ond mae'r dystiolaeth yn dangos yn glir nad yw'r un o'r campau ar eu colled o ran y cynnydd sy'n bygwth chwalu hen dybiaethau.

Mae'r Dreigiau Celtaidd - unig gynrychiolydd Cymru yn Uwch-gynghrair Vitality a'r cyfrwng i gynhyrchu tîm cenedlaethol cadarn - yn mwynhau eu tymor gorau ers blynyddoedd dan gapteiniaeth Nia Jones ac yn chwarae o flaen torf lawn yn y Ganolfan Chwaraeon Genedlaethol yng Nghaerdydd.

Hoeliodd tîm pêl droed Cymru Jayne Ludlow sylw'r genedl yn ystod eu hymgyrch i gymhwyso am Gwpan y Byd, yn enwedig yn eu gemau yn erbyn Lloegr, ac er eu bod wedi methu cyrraedd y rowndiau terfynol o drwch y blewyn, efallai eu bod wedi creu rhywbeth pwysicach o lawer. 

Maen nhw wedi symud baromedr y genedl o ddifaterwch, i chwilfrydedd, i gefnogaeth frwd. Yn 2019, mae pobl yn parchu tîm Ludlow erbyn hyn  . . . ac yn malio.  

Mae gan y chwaraewyr unigol broffil sy'n herio rhai yng ngêm y dynion bellach. Mae Jess Fishlock, chwaraewraig orau Cymru erioed, yn chwarae i dîm gorau Ewrop, Lyon yn Ffrainc, ac mae 2019 yn addo bod yn un arbennig iddi.

Ar ôl trechu Chelsea yn y rownd gyn-derfynol - oedd yn cynnwys capten Cymru Sophie Ingle - mae tîm Fishlock ar ei ffordd at bedwerydd teitl Ewropeaidd yn olynol yn awr, gyda'r gêm derfynol yng Nghynghrair y Pencampwyr yn erbyn Barcelona.

Mae'r un newid yn digwydd mewn rygbi merched yng Nghymru. Nid dim ond perfformiad y tîm yng ngornest y Chwe Gwlad yw'r mesur o gynnydd, ond y gydnabyddiaeth gynyddol sy'n cael ei rhoi i'r perfformwyr sy'n serennu.      

Pan sgoriodd Jasmine Joyce gais unigol hynod drawiadol yn erbyn yr Eidal - a ddiystyrwyd yn greulon wedyn gan y TMO am bas ymlaen yn gynharach - roedd y cyfryngau cymdeithasol ar dân ac yn cyfeirio ati fel y fersiwn benywaidd o Shane Williams.

Erbyn i Joyce sgorio pedwar cais gwych arall i'r Barbariaid ym mis Ebrill - gyda phob un yn sefyll y tro hwn - y cwestiwn oedd yn cael ei ofyn oedd a oedd Shane erioed wedi bod cystal â chwarae rhagorol 'Jazz'.

Mae'r un llwyddiant a bri wedi bod yn amlwg mewn campau eraill yn 2019 hefyd.

Jade Jones yw'r ferch mae pawb wedi bod eisiau ei threchu yn y byd Taekwondo ers iddi ennill y cyntaf o'i dau deitl Olympaidd yn 2012 ac, ym mis Mai, ym Manceinion, bydd yn ceisio ennill y goron sydd wedi bod allan o'i gafael hyd yma - pencampwraig y byd. Hefyd mae Lauren Williams o Gymru, pencampwraig byd iau ddwywaith a hithau ond yn 20 oed o hyd, yn un o'r ffefrynnau i ennill yn ei chategori pwysau. 

Bydd pencampwraig y Gymanwlad, Alys Thomas, yn mynd i bencampwriaethau nofio'r byd yn Ne Korea ym mis Gorffennaf yn rhif tri yn y byd yn y pili pala 200m. Bydd enillydd medal aur arall yn y Gymanwlad, Georgia Davies, wrth ei hochr ac yn cystadlu yn y dull cefn 50m.

Mae Tesni Evans yn fenyw arall o Gymru sydd yn y 10 uchaf yn y byd yn ei champ yn 2019. Hi yw rhif naw y byd am chwarae sboncen ar hyn o bryd a chyrhaeddod rowndiau go-gyn-derfynol pencampwriaethau'r byd yn UDA ym mis Chwefror.            

Bydd y rhedwyr Melissa Courtney a Charlotte Arter yn mynd i Bencampwriaethau Athletau'r Byd yn Doha ym mis Medi, a bydd y focswraig Lauren Price a'r hwylwraig Hannah Mills yn ceisio aros ar lefel elitaidd eu camp wrth iddyn nhw dargedu mwy o fedalau yn y Gemau Olympaidd y flwyddyn nesaf.  

Lauren Price

Ond mae cipolwg ar lawer o'r cyfryngau prif ffrwd yng Nghymru'n dangos bod llawer o'r ymdrechion, y talentau a'r rhagoriaeth yma'n diflannu o dan y radar.                

Mewn ymagis i newid hynny, fe wnaeth llawer ohonom ni sy'n ymwneud â chwaraeon merched yng Nghymru lansio ymgyrch "Watch Her Go" yn gynharach eleni - ymgais agored i estyn am y botwm sŵn a'i droi i fyny i'r top.      

Mae'r ddarlledwraig flaenllaw, Clare Balding, a siaradodd yn y lansiad, yn credu mai eleni yw'r flwyddyn pryd bydd y sŵn yn torri drwy'r waliau difaterwch.

"Pan ddaw'n amser ysgrifennu hanes chwaraeon merched, fe fyddan' nhw'n dweud mai 2019 oedd y flwyddyn pan newidiodd pethau, pan ddaeth popeth at ei gilydd ar gyfer chwaraeon merched yn y DU," meddai.

"Hon fydd y flwyddyn pryd bydd mwy o sylw rheolaidd i chwaraeon merched, mwy o barch, a mwy o wobr i ferched am gystadlu mewn chwaraeon. Oherwydd, y peth cyffrous am ddangos chwaraeon merched yw eich bod chi'n apelio at gynulleidfa sydd erioed o'r blaen wedi cael beth mae wedi bod eisiau.

"Rydw i'n meddwl ei fod yn bwysig oherwydd mae'n newid y ffordd rydyn ni'n meddwl am bopeth ac yn newid beth mae merched yn gallu ei wneud gyda'u bywydau."

2019 . . . blwyddyn y sŵn mewn chwaraeon merched.