Ennill yn Westminster

Daeth gwersyll hyfforddi athletau Cymru yn 2017 i ben yn ddramatig i Melissa Courtney, pan aed â hi i'r ysbyty yn ffwndrus a'i meddwl ar chwâl.

Hwn oedd yr ail dro i wersyll hyfforddi orffen yn  y modd hwnnw i'r athletwraig o glwb Poole AC. Yn 2015 roedd wedi cael ei tharo'n wael ym Mhortiwgal a threulio pum diwrnod mewn gofal dwys.

Ond ymlaen â ni i fis Mai 2019. Ei hunig bryderon yn ystod ei gwersyll hyfforddi yn y mynyddoedd yn Flagstaff, Arizona oedd y tywydd anwadal a diffyg tegell yn y ganolfan.

Yn wir fe weithiodd y gwersyll uchder hwnnw mor dda fel bod  Courtney wedi cael paratoad perffaith ar gyfer cadw'i theitl Milltir Westminster Vitality. Gwnaeth hynny'n ddiweddar gan drechu Pencampwraig Ewrop, Laura Muir.

Melissa Courtney

Roedd byd o wahaniaeth rhwng y dathlu bryd hynny ar strydoedd Llundain a'r cyfnod brawychus hwnnw yn ei bywyd pan na wyddai'r athletwraig 25 mlwydd oed beth oedd yn achosi iddi deimlo mor ddifrifol wael mewn gwersylloedd hyfforddi. 

Yn y diwedd darganfuwyd fod Courtney yn dioddef o anhwylder metabolig prin sy'n effeithio ar ddim ond un person ym mhob 10,000. Rhoddwyd hi ar feddyginiaeth sydd wedi trawsnewid ei gyrfa athletau.

Bu'n stori araf, ond mae pwyll a dyfalbarhad a'r cymorth iawn wedi talu ar ei ganfed.  

Wrth edrych yn ôl ar yr ofn a'r ansicrwydd yn y cyfnod cyn ei diagnosis, dywedodd Courtney: "Roedd yn ddigon brawychus ar y pryd.

"Y tro cyntaf iddo ddigwydd roeddwn i ar wersyll hyfforddi ac yn ffodus iawn fod fy nhad gyda fi. Roedd hynny'n gwneud pethau'n llawer haws gan iddyn nhw fynd â fi i'r uned gofal dwys mewn ysbyty ym Mhortiwgal.

"Doeddwn i'n deall yr un gair oedden nhw'n ddweud oherwydd y broblem iaith a doedden ni ddim yn gwybod beth oedd o'i le gyda fi gan nad oedd hyn wedi digwydd imi o'r blaen. Roedd hyn yn wir frawychus ar roeddwn i mor lwcus ei fod e yna.

"Wedyn yr ail dro i hyn ddigwydd roeddwn i gydag Athletau Cymru ac yn lwcus iawn fod eu ffisio, Adam Rattenberry, gyda fi drwy'r adeg. Roedd e'n gwybod fy hanes, felly wnaeth e ddim gadael fy ochr ac fe wnaeth yn siŵr mod i'n cael fy ngweld a'u bod nhw'n edrych ar fy ôl.

"Ar ôl hynny fe bwysodd Athletau Cymru'n galed i gael diagnosis i mi oherwydd doeddwn ni ddim yn gwybod beth oedd yn digwydd. Roedden nhw'n dweud, 'Allwn ni ddim gadael i hyn  ddal i ddigwydd'.

"Felly fe helpon nhw fi i ddarganfod rhywle i fynd a helpu i gwrdd â'r gost. Roedden ni wedi ceisio mynd yn breifat ond roedd hynny'n costio gormod, felly fe helpon nhw fi i ddod o hyd i'r llwybr iawn.

"Dois o hyd i feddyg yn Nottingham, fe wnaeth e adnabod y symptomau ac anfonodd fi i glinig yn Birmingham i weld a oedd y cyflwr hwnnw gen i. Gwelwyd mai dyna beth oedd e."

Y diagnosis oedd bod gan Courtney anhwylder metabolig etifeddol (IMD). Darganfuwyd hyn ym Mawrth 2017 yn y Ganolfan Afiechydon Prin yn Ysbyty Prifysgol Birmingham.

Doedd corff Courtney ddim yn gallu torri'r protein i lawr, oedd yn arwain at gronni amonia gwenwynig, felly rhoddwyd hi ar feddyginiaeth.

Fel arfer mae cleifion hefyd yn cael eu hargymell ar gyfer diet protein isel, ond fel athletwraig roedd hi angen protein ychwanegol i gynnal ei hymarfer.

O ganlyniad roedd rhaid i'r tîm IMD weithio'n agos gyda Felicity Hares, maethegydd perfformio Courtney yn Chwaraeon Cymru, i addasu ei meddyginiaeth i gyd-fynd â diet athletwraig.

Dywed Courtney: "Rwyf gymaint yn well nawr. Rwyf wedi cael y diagnosis ers dwy flynedd erbyn hyn ac ar feddyginiaeth ddyddiol, felly rhaid i mi wneud yn siŵr mod i'n rheoli hynny, ac mae gen i ail feddyginiaeth rwy'n eu cymryd ar ddyddiau hyfforddiant caletach neu os wy'n gwthio fy nghorff gymaint yn fwy. Mae'n helpu i dreulio'r protein ac yn atal yr amonia rhag cronni yn y gwaed.

"Rwy'n meddwl ei fod e wedi bod yn mynd ymlaen am flynyddoedd. Pan fydda i'n edrych yn ôl i'r adeg pan o'n i'n ifancach, rhai o'r symptomau yw y gallwch chi fod yn eithaf sâl oherwydd bod gormod o amonia yn eich gwaed, felly un ffordd o gael gwared â hwnnw yw cyfogi.

"Roeddwn i bob amser yn blentyn eithaf sâl. Boed yn salwch car neu oherwydd ras, unrhyw beth fel yna, mi fyddwn i'n cyfogi.

"Rwy'n cofio mynd i Bencampwriaethau Prydain yn 2013, bod yn sâl ymlaen llaw a fy nhad yn dweud 'elli di ddim rasio, elli di ddim', a finnau'n dweud 'Mi fydda i'n iawn' oherwydd ro'n i'n teimlo'n hollol iawn.

"Ond wedyn yn y ras, unwaith ydych chi wedi bod yn sâl, does dim nerth ar ôl, ac roeddwn i'n sâl yn syth wedyn. Roedden ni'n meddwl falle mod i wedi cael byg neu rywbeth, ond o edrych yn ôl rhaid ei fod e'n gysylltiedig â hyn.

"Ond er pan ydw i wedi bod ar y feddyginiaeth, hyd yn oed ar ôl bod yn rhedeg mewn sesiwn galed dydw i ddim yn mynd yn sâl nawr. Felly mae pethau wedi newid cryn dipyn, yn sicr mae cael y diagnosis wedi fy helpu."

Wrth i Courtney ddatblygu i ddod yn rhedwraig elit a dechrau gwneud galwadau cynyddol ar ei chorff, aeth y symptomau'n llawer gwaeth gan arwain at yr afiechydon dramatig yn y gwersyll hyfforddi.

"Rwy'n tybio fod y symptomau wedi datblygu ar yr un raddfa ag oeddwn i'n gwthio fy hun yn galetach wrth ymarfer. Dyna pam, rwy'n meddwl, y daeth e'n llawer mwy amlwg."

Mae'r athletwraig yn ddiolchgar tu hwnt i Athletau Cymru a Chwaraeon Cymru am eu help i leoli'r achos yn fanwl ar ôl y problemau iddi eu dioddef ar yr ail wersyll hyfforddi.

"Roedden nhw eisiau helpu a chyfrannu a gwneud beth bynnag allen nhw. Roedden nhw eisiau gwneud yn siŵr eu bod yn meistroli'r peth, gwneud yn siŵr fod fy hyfforddwr yn ymwybodol ohono, fel os bydda i'n mynd yn wael eto a finnau yn y gwersyll y byddan nhw'n gwybod beth i'w wneud."

Nawr mae Courtney'n teimlo y gall hi redeg gyda'r hyder a'r rhyddid o wybod fod yr anhwylder yn cael ei reoli. 

"Does dim pryder nawr," meddai. "Pan ddigwyddodd e gyntaf roeddwn i'n ofnus braidd y gallai ddigwydd eto ac y byddwn i'n mynd i ysbyty, ond erbyn hyn mi wn beth yw'r cyflwr ac rwy''n byw bywyd normal i bob pwrpas ac mae bywyd yn llawer haws heb orfod poeni."

Mae canlyniadau'r rhyddid hwnnw'n amlwg i bawb. Ers ei diagnosis mae Courtney wedi mynd o nerth i nerth.

Ar ôl ennill medal efydd yn ei hamser personol gorau yn y 1500m i Gymru y tu ôl i'r seren ddisglair o Dde Affrica Caster Semenya yn Chwaraeon y Gymanwlad y llynedd, enillodd Courtney fedal arian y yn 5,000m ym Mhencampwriaethau Prydain yn Birmingham.

O ganlyniad fe gymhwysodd ar gyfer Pencampwriaethau Ewrop yn Berlin gan gystadlu'n ddwbl ar y 3,000m - ble daeth hi'n seithfed  - a'r 5000m lle daeth yn bumed, gan dorri record Gymreig 31 oed Angela Toobey mewn amser o 15.04.75.

Yn Awst roedd hi yn yr hwyl i dorri recordiau eto, gan fynd â record Gymreig 17 oed Hayley Tullett yn y 3,000m pan gafodd amser o 8:39.30 pan ddaeth yn bumed yng nghyfarfod y Diamond League yn Birmingham.

Diweddodd y tymor gyda Courtney'n gorffen yn drydydd gyda'i hamser personol gorau ym Milltir Fifth Avenue yn Efrog Newydd cyn cael ei henwi'n athletwr Cymreig y flwyddyn ar y trac a'r maes.  

Parhaodd llwyddiannau Courtney eleni wrth iddi dorri ei record ei hun ddwywaith yn y 3,000m dan do. Yr ail dro oedd rownd derfynol y Pencampwriasethau Ewropeaidd Dan Do yn Glasgow, ble'r enillodd fedal efydd y tu ôl i'r enillydd aur Laura Muir.

Roedd ei hamser o 8:38.22 yn ei gwneud hi'n bedwerydd cyflymaf o Brydain erioed dros 3,000m gan godi o flaen Zola Budd ar y rhestr.

Nawr mae wedi talu'n ol i Muir trwy drechu'r Albanes i gadw'i theitl Milltir Westminster Vitality, ychydig ddyddiau'n unig ar ol camu oddi ar yr awyren o Arizona.

Dywed Courtney: "Roedd e'n wersyll hyfryd yn Flagstaff, hyfforddant gwych yno. Tipyn o hap a damwain oedd y tywydd, fe gawson ni eira, ac wedyn rai dyddiau daeth yr haul allan. Ond roedd e'n wersyll gwirioneddol dda ac rwy'n teimlo'n gyffrous nawr wrth feddwl am rasio.

"Pan ydych chi'n mynd i wersyll uchel, mae'r tywydd mor anwadal. Un funud mae 'na eira wedyn mae'n rhewi'n oer, y funud nesaf mae'n 20 gradd. Mae'n hurt braidd.

"Ond rwy'n meddwl mod i mewn cyflwr da ar hyn o bryd. Fe hoffwn fod wedi gallu rhedeg 5K dan do oherwydd roeddwn i'n gwybod fy mod mewn cyflwr mor dda dros y 3K a wnes i yn yr Ewropeaid."

Gyda gwersyll hyfforddi llwyddiannus - a di-waeledd - y tu cefn iddi, mae Courtney a'i hyfforddwr erbyn hyn â'u golygon ar gymhwyso ar gyfer Pencampwriaethau'r Byd yn Doha eleni a Gemau Olympaidd Tokyo y flwyddyn nesaf.

Dywed Courtney: "Mae'r tymor yn hir iawn, dyw Pencampwriaethau'r Byd ddim yn digwydd tan fis Hydref. Dydych chi ddim eisiau cyrraedd y brig yn rhy gynnar, dydych chi ddim eisiau rasio gormod ar hyn o bryd. Mater o dargedu'r rasys iawn yw e.  

"Dyna beth mae fy hyfforddwr a finnau'n ei wneud yn wirioneddol dda. Mae e'n dda am gynllunio fy nhymor cyfan ac fe weithiodd hynny'n wych wrth fy nghael yn barod ar gyfer y Gymanwlad y llynedd ac yna'r rhai Ewropeaidd.

"Mae gen i bob ffydd ynddo i gael pethau'n iawn eto eleni. Rwy'n rhedeg 5K yr wythnos nesaf yn Stockholm, felly rwy'n edrych ymlaen at geisio cyrraedd y safon Olympaidd a'r byd, ar ôl cael hynny o'r ffordd dylai fod yn brofiad braf."

Ar ôl cystadlu mewn dwy ras wahanol yn ddiweddar yn y pencampwriaethau, dywed Courtney mai'r brif nod ar gyfer Pencampwriaethau'r Byd a'r Gemau Olympaidd fydd y 5,000m.

"Mae gwneud y 5K yn adeiladu llawer o nerth, dyna sy'n gwneud i mi redeg yn gyflymach. Mae'r gwahanol bellteroedd yn ategu ei gilydd."

Os bydd hi'n cymhwyso ar gyfer Pencampwriaethau'r Byd eleni, bydd Courtney'n targedu lle yn y rownd derfynol.

"Rhain fydd fy mhencampwriaethau byd cyntaf. Os gwna i gyrraedd yno bydd hynny'n beth mawr ynddo'i hun.

"Ond i mi, a fy hyfforddwr, rwyf eisiau bod yn y ffeinal yna. Rwy'n gwybod fod angen cyrraedd safon dan 15 munud i wneud hynny. Dyna yw'n targed."

Wedi hynny bydd llygad pawb ar Tokyo yn 2020.

"Rwy'n meddwl y bydd e'n dod mor sydyn," medd Courtney. "Mae'n teimlo fel petai ffordd bell i ffwrdd nawr ond bydd yr amser yn hedfan. Byddai'n braf gallu cyrraedd y safon eleni.

"Rwy'n gwybod fod rhai 'r safonau ar gyfer y cystadlaethau yn anodd iawn eu cyrraedd ac mae llawer o bobl yn awyddus i wneud yn dda yn y system pwyntiau, felly rwy'n gobeithio cael yr amser mas o'r ffordd ond ar yr un pryd gwneud yn dda yn safleoedd y byd."