Stori Arbennig – Bywyd Ar Ôl Nofio i Jazz Carlin

Pan gyhoeddodd Jazz Carlin, sydd wedi ennill dwy fedal arian Olympaidd, ei bod yn ymddeol o'r pwll, dechreuodd ar fywyd newydd sydd wedi arwain at lu o newidiadau, gyda chyffro'n mynd law yn llaw ag ansicrwydd.

Datgelodd Carlin y byddai'n gadael y pwll ym mis Chwefror 2019 ar ôl gyrfa a oedd yn cynnwys cymysgedd o siom a digalondid o golli Gemau Olympaidd cartref yn 2012 yn ogystal â llawenydd o ennill medal arian yn y 400m a'r 800m dull rhydd bedair blynedd yn ddiweddarach yn Rio de Janeiro.

Roedd dagrau ar y podiwm yn 2014 wrth iddi fod y fenyw gyntaf o Gymru i ennill teitl nofio'r Gymanwlad ers 40 mlynedd gyda buddugoliaeth yn yr 800m dull rhydd cyn mynd ymlaen i fod ar frig y podiwm Ewropeaidd ddwywaith yn Berlin wythnosau'n ddiweddarach.

Dim ond pencampwr Olympaidd 2008, Rebecca Adlington, sydd wedi mynd yn gyflymach na Carlin mewn dyfroedd Ewropeaidd. Gadawodd Carlin y gamp yn 28 oed gyda phob un o recordiau Cymru yn y dull rhydd rhwng 200 a 1,500m yn ei meddiant.

Jazz

Mae dweud hynny'n swnio'n ddu a gwyn, ond mae gwneud penderfyniad o'r fath yn anodd iawn, gyda byd mawr newydd o'ch blaen. Fe gymerodd lawer o amser i Carlin dderbyn bod yr amser wedi dod.

Dywedodd Carlin, sy'n byw yn Bradford-on-Avon: "Doeddwn i ddim yn siŵr ond ar ôl ychydig o fisoedd roeddwn i'n gwybod bod yr amser yn iawn: roeddwn i'n teimlo 'mod i wedi cyflawni popeth oeddwn i eisiau ei gyflawni yn y byd chwaraeon a'i bod yn amser i mi fwynhau fy hun mewn agweddau gwahanol a mwynhau fy mywyd mewn ffyrdd eraill."

Gyda'i phenderfyniad daeth newidiadau; wedi blynyddoedd o drefn benodol a chaeth iawn i'w bywyd fel athletwr, roedd angen hunanddibyniaeth yn awr.

Ychwanegodd: "Mae'r newid yn anodd rhwng bywyd fel athletwr elitaidd a chael chwaraeon fel eich bywyd chi i fod yng ngofal eich gyrfa eich hun.                        

"A gwneud chwaraeon nawr am fy mod i eisiau, yn hytrach nag am mai dyna yw fy mywyd i. Nid dyna fy mywyd i erbyn hyn - rydw i'n ceisio ei ffitio (chwaraeon) yn fy mywyd i mewn ffordd bositif nawr."

Mae gan y gyn nofwraig gyda Swansea Aquatics sawl haearn yn y tân, gan weithio gyda'r genhedlaeth nesaf fel mentor athletwyr gyda Nofio Cymru ac fel llysgennad ar ran Speedo, yn ogystal â chyflwyno clinigau, sesiynau un i un a sgyrsiau.

Dyma, meddai Carlin, ei hamser hi i weld beth mae hi'n mwynhau ei wneud, ond mae wedi teimlo colli strwythur llym bywyd fel athletwr elitaidd, lle mae popeth yn cael ei gynllunio, ei drefnu a'i fonitro.

"Bob wythnos rydych chi'n cael cynllun wythnosol yn dweud ble mae'n rhaid i chi fod, faint o'r gloch, apwyntiadau gyda ffisiotherapydd - popeth - ac rydych chi'n adnabod y drefn honno fel cefn eich llaw, mae'n ail natur," meddai.                     

"Dyma beth rydw i wedi bod yn ei wneud ers blynyddoedd.

"Wedyn rydych chi'n camu i ffwrdd ac fe gymerodd amser i mi deimlo'n iawn gyda hynny a theimlo'n normal eto, oherwydd rydw i yng ngofal fy nyddiadur fy hun nawr ac yn gwneud fy mhenderfyniadau fy hun, yn lle cael gwybod beth sydd raid i mi ei wneud bob wythnos.

"Dyma oedd un o'r pethau anoddaf - camu i ffwrdd, peidio â chael trefn a gallu mynd allan a threfnu fy mywyd fy hun.                  

"Mae'n wahanol: ffordd wahanol o fyw ac mae manteision ac anfanteision.             

"Chwaraeon yw ffocws athletwyr elitaidd: rydych chi'n gorfod gwylio beth rydych chi'n ei fwyta, beth rydych chi'n ei yfed, cofio gorffwys, a does dim bywyd cymdeithasol mewn gwirionedd.        

"Nawr rydw i'n gallu mynd allan a gweld fy ffrindiau a mynd i ffwrdd gyda nhw, ond rydw i'n colli strwythur chwaraeon hefyd. Cael y cydbwysedd yn iawn sy'n bwysig.

"Rydw i'n meddwl 'mod i'n dechrau ffeindio fy nhraed eto, mewn ffyrdd eraill.

"Does gen i ddim yr un strwythur ag oedd gen i fel athletwr ond mae'n wahanol ac rydw i'n croesawu ac yn mwynhau'r newid.

"Mae fel popeth mewn bywyd am wn i - derbyn rhywbeth newydd, a dydw i ddim wedi bod yn un dda iawn am newidiadau mawr.

"Ond rydw i wedi gorfod eu derbyn nhw a cheisio eu mwynhau, a'u defnyddio i fod yn hapus ac er mantais i mi.

"Hefyd rydw i'n gorfod ceisio ffitio rhyw fath o ymarfer yn fy nhrefn newydd, oherwydd rydw i'n gwybod bod ymarfer yn gwneud i mi deimlo'n dda. Felly defnyddio ymarfer i fy helpu i i deimlo'n well amdana' i fy hun hefyd."

Un elfen o'r strwythur oedd trefn ymarfer galed iawn dan arweiniad Bud McAllister yn Abertawe cyn symud i Awstralia yn 2014, ac wedyn gyda Dave McNulty yng Nghaerfaddon.

Doedd dim yn cael ei adael i siawns wrth iddi geisio cyrraedd ei nod, ac mae ymarfer yn wahanol iawn erbyn hyn, ond nid yw'n llai hanfodol yn ei bywyd o ran lles corfforol a meddyliol.

Dywedodd: "Gyda chwaraeon elitaidd, rydych chi'n gwthio eich hun i'r lefel nesaf drwy'r amser, ac wedi blino'n lân y rhan fwyaf o'r amser.

"Y cydbwysedd sy'n hanfodol, gwneud digon o ymarfer a chwaraeon i wneud i chi deimlo'n dda ac yn hapus, ond fel athletwr elitaidd roeddwn i'n gwthio fy hun i'r eithaf i geisio dod o hyd i'r elfen fechan ychwanegol yna.

"Nawr rydw i'n gallu mynd i redeg a dod yn ôl ac rydw i'n teimlo'n grêt ac yn fyw wedyn, sy'n deimlad neis iawn, a dydw i ddim wedi meddwl am y peth ers amser hir iawn, oherwydd mae wastad wedi bod yn rhywbeth rydw i wedi gweithio mor, mor galed arno."

Er hynny, doedd hi ddim yn barod am y newidiadau i'w chorff o ganlyniad i ffarwelio ag oriau caled yn y pwll a'r gampfa.       

Roedd cyfnod anodd iawn wrth i Carlin ymdopi â'i chorff yn newid mewn byd lle rydyn ni'n cael ein bombardio gan luniau o 'berffeithrwydd' yn ôl y gred.

Y penllanw oedd neges ar gyfryngau cymdeithasol lle siaradodd am golli ei hyder a'i llwybr wedyn at dderbyn y newidiadau hynny.    

"Mae'n rhyfedd," meddai. "Rydyn ni wastad yn sylwi ar y newidiadau lleiaf amdanom ni'n hunain, ac rydyn ni wir yn gallu eu gweld nhw. Roeddwn i'n gwybod bod siâp fy nghorff i'n newid, doeddwn i ddim mor fain ag o'r blaen.

"Fe es i drwy gyfnod o fod yn anhapus iawn gyda beth oeddwn i'n ei weld yn y drych.               

"Roeddwn i wedi arfer gweld fy nghorff i mewn ffordd benodol am amser mor hir a doeddwn i ddim yn meddwl ei fod yn newid mewn ffordd dda, na mewn ffordd oeddwn i'n ei hoffi.

"Felly roeddwn i'n gwadu'r peth mewn gwirionedd. Doeddwn i ddim eisiau meddwl am y peth na chyfaddef, ond roeddwn i'n falch iawn 'mod i wedi siarad am y peth, oherwydd mae llawer o bobl wedi gallu uniaethu ac mae'n digwydd, ac mae'n gyffredin iawn.              

"Mae'n rhaid ceisio derbyn y newidiadau i'r corff a bod yn hyderus yn eich croen eich hun."

Ychwanegodd: "Mae'n anodd oherwydd wrth gymryd rhan mewn chwaraeon, roeddwn i'n meddwl mai dyna sut oedd raid i mi edrych i deimlo'n dda amdana' i fy hun.

"Rydych chi'n dod i arfer gweld pethau drwy'r amser ar gyfryngau cymdeithasol ac rydych chi'n meddwl mai dyna sut ddylech chi edrych i deimlo'n dda amdanoch chi'ch hun.

"Mae chwaraeon wedi bod yn anhygoel i mi ac wedi creu fy nghorff i fel hyn, ond nawr mae'n newid ac mae fel pennod newydd yn fy mywyd i. Mae'n rhaid derbyn y cyfnod newydd. Peidio ceisio anelu am yr amhosib - dim ond 0.01% sy'n gallu edrych felly mewn gwirionedd."